50 rocznica śmierci Muftiego Jakuba Szynkiewicza Wtorek, 1 listopada 2016 roku

50. rocznica śmierci Muftiego na Rzeczpospolitą Polską Jakuba Szynkiewicza

Po długim okresie zaborów, gdy Polska wywalczyła sobie niepodległość, także polscy muzułmanie pochodzenia tatarskiego mogli wreszcie uwolnić się spod obcego podporządkowania. Podczas Wszechpolskiego Zjazdu Delegatów Gmin Muzułmańskich, który odbył się w Wilnie 28–29 grudnia 1925 roku utworzono Muzułmański Związek Religijny w Rzeczpospolitej Polskiej oraz wybrano Muftiego na Rzeczpospolitą Polską, którym został dr Jakub Szynkiewicz. Był to z pewnością człowiek nietuzinkowy, gruntownie wykształcony, poliglota, obdarzony talentem literackim, łączący w sobie mądre przywiązanie do polskiej społeczności tatarskiej i muzułmańskiej z patriotyzmem oraz obywatelskością.

    Podczas wielu podróży zagranicznych Mufti Szynkiewicz udanie reprezentował polskich Tatarów wobec świata muzułmańskiego, poświadczał zgodną wielowiekową obecność islamu w europejskim, chrześcijańskim otoczeniu. Jednocześnie służył polskiej racji stanu, spełniając rolę obserwatora, nawiązując kontakty kulturalne, a niewykluczone, że i gospodarcze również. Swoje spostrzeżenia z tych wyjazdów przedkładał przedstawicielom rządu polskiego. Postać i działalność Muftiego Szynkiewicza przyczyniła się do tego, że nieliczna i skromna tatarska społeczność muzułmańska w Rzeczypospolitej nie została zmarginalizowana, ale spotykała się z życzliwym zainteresowaniem władz państwowych. Efektem tego jest m.in. Ustawa z 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 30, poz. 240 z 1936 r.). Podobną posiadają tylko polscy Karaimi.

   Działalność Muftiego Szynkiewicza podczas II wojny światowej nie jest jeszcze gruntownie zbadana. Wiadomo jednak, że w niezwykle ciężkiej sytuacji zniszczenia państwowości polskiej,               z jednej strony okupacji niemieckiej, z drugiej zaś sowieckiej, Mufti starał się wykorzystywać swoją pozycję oraz kontakty do daleko idącej pomocy nie tylko dla społeczności muzułmańskiej, ale również żydów oraz Karaimów. Po wojnie wyjechał do Egiptu, następnie do Stanów Zjednoczonych, gdzie zmarł w roku 1966, pozostając do śmierci Muftim na Rzeczpospolitą Polską. Dopiero w roku 2004 tatarska społeczność muzułmańska wybrała jego następcę, którym został Tomasz Miśkiewicz.

Niewątpliwie postać Muftiego Szynkiewicza symbolizuje odrodzenie polskich muzułmanów po 123-letniej niewoli w postaci autokefalicznego związku wyznaniowego w pełni respektowanego przez Państwo Polskie, jako jednej z odwiecznych, narodowych religii. Mufti łączył w sobie bezkolizyjnie cechy Polaka, Tatara, muzułmanina, Europejczyka, to zaś z kolei wytyczało konkretną drogę dla Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej: polskość, muzułmańskość, europejskość.

Działalność Muftiego Szynkiewicza czeka wciąż na wnikliwą i uczciwą analizę. Odzyskujemy dzisiaj jego postać, jako rodaka i współwyznawcę, który dokonując wielokrotnie niełatwych wyborów, starał się godzić rozmaite racje zawsze z myślą o swoich bliźnich, obojętnie jakiego wyznania. Niech Bóg Wszechmogący okaże mu Swoje miłosierdzie.

Musa Czachorowski
rzecznik prasowy

 

mufti-jakub-szynkiewicz_resizeSZYNKIEWICZ JAKUB (1884–1966), syn Sulejmana i Fatymy z Boguszewiczów. Urodził się 16 kwietnia 1884 r. w Lachowiczach w guberni mińskiej (obecnie Białoruś). Był absolwentem gimnazjum realnego w Mińsku, które ukończył w 1904 r. Studia wyższe rozpoczął w Instytucie Technologicznym w Petersburgu, z którego w r. 1910 przeniósł się na Wydział Języków Wschodnich Uniwersytetu Petersburskiego. Po wybuchu wojny zmuszony został przerwać naukę, będąc na IV roku. Powołany do wojska przebywał na froncie do 1917 r. Po zakończeniu pierwszej wojny światowej był krótko na Krymie, aby w 1919 r. wrócić do Polski. Pragnąc kontynuować przerwane studia, po udzieleniu mu pomocy przez rząd polski, udał się na Uniwersytet Fryderyka Wilhelma w Berlinie. Uzyskał tam stopień doktora filozofii i przez jakiś czas mieszkał w Berlinie, utrzymując się z nauki języków obcych i tłumaczeń (znał biegle m.in. turecki, arabski i perski).

Podczas Wszechpolskiego Zjazdu Delegatów Gmin Muzułmańskich 28–29.12.1925 r. w Wilnie, podczas którego powołany został Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej, wybrano go na muftego, duchowego przywódcę wyznawców islamu w Polsce. W kongresie nie uczestniczył, ale wiedział o nim i przyjął godność, zaczynając urzędowanie w styczniu 1926 r. w Wilnie, które stało się siedzibą Muftiatu na Rzeczpospolitą Polską. Wywołało to trwający do r. 1939 konflikt z muzułmanami z Warszawy uważającymi, że siedziba muftiego powinna znajdować się w  stolicy.

Mufti Jakub Szynkiewicz jako przedstawiciel Polski i muzułmanów polskich wiele podróżował po Bliskim Wschodzie. W 1926 r. brał udział we Wszechświatowym Kongresie Muzułmańskim w Kairze. W Egipcie przebywał dwukrotnie, będąc przyjętym na audiencji u króla Fuada I. Odwiedził Palestynę, Syrię i Turcję. Wchodził w skład delegacji polskiego MSZ dla nawiązania kontaktów z Królestwem Hidżazu, dzisiejszej Arabii Saudyjskiej. W 1930 r. uczestniczył w kongresie muzułmanów w Jugosławii. Ze wszystkich swoich podróży pozostawiał obszerne relacje przeznaczone dla MSZ. Starał się obiektywnie oceniać sytuację polityczną na Bliskim Wschodzie, dostrzegając trafnie wszelkie blaski i cienie w arabskich dążeniach do samodzielności. Relacje te ukazały się drukiem nakładem Książnicy Podlaskiej w Białymstoku w 2013 r. W Polsce utrzymywał kontakty ze środowiskiem naukowym, głównie orientalistami, będąc członkiem Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego. Czynił starania, aby na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie powołać zakład nauki języków wschodnich. Był członkiem honorowym Komitetu Budowy Meczetu w Warszawie, czemu przeszkodził wybuch drugiej wojny światowej. Opracował tłumaczenia słów i nazw orientalistycznych w „Herbarzu rodzin tatarskich” Stanisława Dziadulewicza.

Lata drugiej wojny światowej są mało znanym okresem jego życia. Wiadomo, że podczas niemiecko-litewskiej okupacji Wilna przyjął obywatelstwo litewskie i pozostawał muftim dla Tatarów z Litwy. Władze zmusiły go do przyjęcia funkcji muftiego Ostlandu, co wykorzystał m.in. do ratowania Żydów, wydając im zaświadczenia o muzułmańskim wyznaniu. Uratował również Karaimów wileńskich, poświadczając ich ałtajskie (turkijskie) pochodzenie. W 1944 r. wyjechał z rodziną do Wiednia, skąd po zakończeniu wojny przeniósł się do Egiptu. W 1957 r. zamieszkał  w Stanach Zjednoczonych.

Z małżeństwa z Lidią Talkowską miał syna Dżemila, który mieszka w USA.

Zmarł 1 listopada 1966 r. w Waterbury, stan Connecticut, USA.

Odznaczenia: Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1936), Order Orła Białego III klasy (Jugosławia, 1930).

Opr. Aleksander Miśkiewicz