Informacje ogólne

Mekka jest najświętszym miastem islamu. To miejsce na­rodzin Proroka Muhammada (saał), miejsce jego działalności religijno-politycznej. To niedaleko Mekki, w grocie Hira, otrzymał pierw­sze objawienie, a archanioł Dżibril (Gabriel) wskazał mu pierwsze wersety Koranu. Odwiedzić Mekkę choć raz w życiu, stanowi nie tylko marzenie wyznawców i podróż życia, ale podstawowy obo­wiązek muzułmanina, piąty filar wiary. I mimo, że nie każdemu dane jest dotarcie do Mekki i ujrzenie Kaaby, to znana jest wszyst­kim z ikonografii, zdjęć, ozdobnych makatek, muhirów. W stronę Kaaby muzułmanie zwracają twarz w czasie każdej modlitwy, nie­zależnie od miejsca, w którym się znajdują.

Odbycie pielgrzymki jest muzułmańskim obowiązkiem wa­runkowym. Każdy wierny muzułmanin – kobieta i mężczyzna – powinien go wypełnić, jeśli tylko jest w stanie tego dokonać. Oznacza to, między innymi, że musi być zdolny fizycznie i mieć dostatecznie duży majątek, aby pokryć wszystkie związane z piel­grzymką koszty, a także zabezpieczyć byt rodziny podczas swej nieobecności. Charakter hadżdżu zawiera się w słowach: „Jeśli jest to dla ciebie możliwe”. Realia społeczne i gospodarcze, a także ograniczone możliwości przemieszczania się sprawiły, że jeszcze do niedawna większość wyznawców islamu nie miała takiej moż­liwości. Nawet współcześnie dla milionów pozostaje nadal poza zasięgiem, szczególnie, że rokrocznie władze Arabii Saudyjskiej wyznaczają limity ilościowe pielgrzymów z danego kraju, których są w stanie przyjąć w czasie hadżdżu.

Pielgrzymka ma wielkie znaczenie jako rytuał podkreślający wiarę w jednego Boga. Muzułmanin gotów jest podjąć trudy po­dróży, by wykazać swoje oddanie Bogu. Jednocześnie pielgrzymka umacnia poczucie jedności wspólnoty, w Mekce gromadzą się bo­wiem wierni z całego świata. Stojąc ramię w ramię, wszyscy rów­ni sobie, proszą Boga o łaskę i błogosławieństwo. Do obrzędów hadżdżu należy odwiedzenie Kaaby oraz indywidualna modli­twa na rozległej równinie Arafat. Tam pielgrzymi modlą się o Bo­że przebaczenie, podobnie jak modlić się będą podczas Dnia Są­du Ostatecznego. Ponadto hadżdż dostarcza wyjątkowej okazji do zastanowienia się nad własnym życiem oraz do powrotu do ro­dzin i domów w stanie duchowego odrodzenia. Osoba, która od­była pielgrzymkę, przyjmuje specjalny tytuł: mężczyzna – hadż­dżi, a kobieta – hadżdżijja.

Obrządki pielgrzymki zostały ustalone przez Proroka Muhammada (saał) podczas jego ostatnich odwiedzin Mekki w ro­ku 632, w czasie pielgrzymki pożegnalnej, hadżdż al-łada. W is­lamie wyróżnia się dwa typy pielgrzymki: główną, zwaną hadż­dż, oraz mniejsza, zwaną umra. Hadżdż odbywa się tylko raz w roku, w dwunastym miesiącu kalendarza muzułmańskiego, zul-hidżdża. Pielgrzymki do Mekki w innym czasie stanowią umrę, która nie liczy się jako hadżdż.

Oparty na obserwacji Księżyca kalendarz muzułmański jest krótszy od gregoriańskiego o jedenaście dni. Z tego powodu mu­zułmańskie święta, choć mają stałe miejsce w muzułmańskim ka­lendarzu, w kolejnych latach przypadają o innej porze roku. Piel­grzymujący zatem w różnych okresach stykają się z rozmaitymi warunkami atmosferycznymi, od znośnej temperatury w ciągu dnia, po niemiłosierny upał czy zimne noce. Bywa, że zdarzają się nawałnice.

Hadżdż to ogromne wydarzenie o wielkiej wadze religijnej i potężne wyzwanie logistyczne, podczas którego tak wielu ludzi z wszelkich warstw społecznych, z każdego zakątka świata, przy­bywa w tym samym czasie do jednego niewielkiego miejsca. Mek­ka przez wieki ulegała zmianom wprowadzanym przez kolejnych władców. Dzisiaj absolutnie nie przypomina swym wyglądem pustynnej oazy, miejsca postoju karawan, jakim była za czasów Muhammada (saał). To dynamicznie rozwijające się miasto, w którym niewiele śladów przeszłości, a słońce odbija się od szkła i metalu wieżowców. W czasie hadżdżu zalewane jest falą ludzi, tłoczący­mi się w każdym zakątku, będącymi w ciągłym ruchu, w pośpie­chu przemieszczającymi się z miejsca na miejsce, gdzie szczegól­nym celem jest Święty Meczet.

Prawidłowe wypełnienie rytuału jest niezwykle ważne, ale pielgrzymka nie może stać się zbiorem odprawianych mechanicz­nie obrzędów. Ważne jest poznanie warstwy znaczeń i charakteru poszczególnych miejsc i gestów.

„Zaprawdę, pierwszy Dom ustanowiony dla ludzi został w Bakce, błogosławieństwo i przewodnictwo dla światów.

Tam są jasne znaki: stanowisko Abrahama. Ktokolwiek tam wchodzi, jest bezpieczny. Pielgrzymka do niego jest obowiązkiem lu­dzi wobec Boga: tych, którzy mogą sobie na to pozwolić. A kto jest bez wiary: Bóg jest bogaty ponad światy”.

Sura Rodzina Imrana, 3:96–97

Hadżdż (pielgrzymka) oznacza udanie się do Mekki i miejsc pielgrzymkowych, w celu wykonania tam określonych rytuałów. To obowiązek religijny każdego muzułmanina, który, o ile to moż­liwe, należy wykonać raz w życiu. Każda kolejna pielgrzymka jest uważana za czyn dobrowolny. Człowiek, który neguje obowiązko­wość pielgrzymki, uznawany jest za niewiernego i odstępcę od is­lamu. Hadżdż należy odbyć jak najszybciej. Świadczy o tym hadis Ibn Abbasa, w którym Prorok rzekł: „Spieszcie się na pielgrzymkę, bo nikt z was nie wie, co go może powstrzymać” (Ahmad).

Rytuały pielgrzymkowe odbywają się pomiędzy ósmym a trzynastym dniem zul-hidżdży, dwunastego miesiąca mu­zułmańskiego kalendarza księżycowego. Według większości uczonych pielgrzymka została ustanowiona przez Boga obowiąz­kiem w szóstym roku hidżry.

Źródło: Tatarscy pielgrzymi w Mekce, (red.) Barbara Pawlic-Miśkiewicz, NKM MZR w RP, Białystok 2019, s. 27–29.

Publikacja dostępna na stronie internetowej: www.bibliotekamuzulmanska.pl.