Po prawie 3 latach prac związanych z przebudową i rozbudową 13 maja 2017 roku Tatarskie Centrum Kultury Islamu w Suchowoli zostało oficjalnie otwarte.
Data otwarcia skłania do przywołania dwóch rocznic: 620-lecia osadnictwa tatarskiego na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz 222-lecia osadnictwa tatarskiego w Suchowoli.
Historia osadnictwa jest nadzwyczaj intersująca, po rozbiorach Suchowola i otaczające ją wioski znalazły się w granicach zaboru pruskiego. W roku 1795 pułkownik tatarski Janusz Murza Tuhan-Baranowski zwrócił się do króla Fryderyka Wilhelma II z prośbą o opiekę nad szlachtą tatarską zamieszkałą na terenie zaboru pruskiego i utworzenie pułku tatarskiego na żołdzie królewskim. Król przyjął propozycję i zarządził utworzenie pułku w sile 5 szwadronów, liczących 250 towarzyszy i 250 pocztowych. Na miejsce stacjonowania wybrano tereny nad Biebrzą i Narwią. Początkowo myślano o okolicach Sokółki, ostatecznie zdecydowano się na Suchowolę. Ostateczną umowę o osiedleniu w Suchowoli 45 rodzin tatarskich podpisali w listopadzie 1796 roku płk Janusz Baranowski i mjr Aleksander Ułan, który został dowódcą stacjonującego tu tatarskiego szwadronu. Jego zastępcą mianowano pruskiego majora von Golla. Sztab dowództwa miał swoją siedzibę w wartowni przy rynku, w samym centrum miasteczka.
Przed drugą wojną światową w Suchowoli mieszkało kilka rodzin tatarskich. Nie ma jednak pewności, czy byli to potomkowie żołnierzy osadzonych w roku 1796. Po drugiej wojnie światowej, w wyniku migracji ludności spowodowanej zmianą granic i nowym układem politycznym, na Podlasie przybyło wielu Tatarów z terenów obecnej Białorusi. Kilkanaście rodzin osiedliło się w Suchowoli. Społeczność tatarska wciąż jest obecna w tym mieście, stanowiącym geograficzny środek Europy.
Uroczystość zorganizowana przez Muftiego RP Tomasza Miśkiewicza zgromadziła prawie trzystu gości, oprócz społeczności tatarsko-muzułmańskiej z Białegostoku, Sokółki, Bohonik, Warszawy, Gdańska, Krakowa, Gorzowa Wlkp., Katowic, licznie przybyli mieszkańcy Suchowoli zaciekawieni nowym obliczem obiektu.
Na uroczystość przybyli: Ambasador Republiki Turcji Tunç Üğdűl oraz Haci Ahmet Dastan, kierownik program, przedstawiciel Tureckiej Agencji Współpracy i Koordynacji (Turkish Cooperation and Coordination Agency) TIKA; Mufti Litwy Romas Jakubauskas, Ambasadora Królestwa Arabii Saudyjskiej Mohammed Hussain Madami, Pierwszy Radca Ambasady Republiki Turcji Evren Muderrisoglu; Dyrektor Yunus Emre Enstitüsü/ Centrum Kultury Tureckiej w Warszawie Öztürk Emiroğlu; członkowie Rady Centralnej Związku Tatarów RP; przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej: Wicemarszałek Województwa Podlaskiego Bogdan Dyjuk, Pełnomocnik Wojewody Podlaskiego ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych Wojciech Przygoński, Starosta Sokólski Piotr Rećko i Burmistrz Suchowoli Michał Grzegorz Matyskiel. Ze strony władz Muzułmańskiego Związku Religijnego w RP obecni byli: członkowie Najwyższego Kolegium Muzułmańskiego: Rozalia Bogdanowicz, Maciej Jakubowski i Krzysztof Mucharski, Zarząd MGW w Bohonikach na czele z Przewodniczącym Maciejem Szczęsnowiczem, Zarząd MGW w Białymstoku oraz Przewodniczącą Senior Halina Szahidewicz, Przewodniczący MGW w Gdańsku Olgierd Chazbijewicz, przedstawiciele MZR w RP Mohamed Adham Abd El Aal i Marek Moroń, Przewodniczącym Głównej Komisji Rewizyjnej Omar Asanowicz oraz duchowni społeczności muzułmańskiej w Polsce – imamowie: Ismail Caylak, Omar Mehmet Ulsoy, Mirzogolib Radzhabaliev, Ridvan Cevik, Ramil Kayrov, Mohamed Kotb Moamed Shahin, Moussa Ali Abubacar.
Uroczystość rozpoczęła się o godzinie 16.00, prowadzący Piotr Michałowski zaprosił młodych artystów z Tatarskiego Zespół Dziecięco-Młodzieżowego „Buńczuk” do wykonania czterech pieśni krymskotatarskich. Emilia Mucharska, Selim Mucharski i Adam Półtorzycki z zaangażowaniem zaprezentowali swoje umiejętności wokalne (więcej o zespole: http://bunczuk.eu/).
Następnie prowadzący przywitał wszystkich gości i rozpoczęły się oficjalne przemówienia. Głos zabrał Mufti RP Tomasz Miśkiewicz, Przewodniczący MZR w RP. W swoim wystąpieniu odwoływał się do historii Tatarów w Suchowoli, współpracy z Turcją, wspominał czasy dzieciństwa i wczesnej młodości spędzone w Suchowoli, podziękował osobom i instytucjom zaangażowanym w projekt przebudowy Centrum. Następnie głos zabrał Ambasador Republiki Turcji Tunç Üğdül, który podkreślał rolę Tatarów w polskim społeczeństwie i wskazywał na konieczność wzajemnego poznania, edukacji, akceptacji, dzięki czemu możliwe jest wykluczenie aktów nienawiści. Głos zabrali także Starosta Sokólski Piotr Rećko, Przewodniczący MGW w Bohonikach Maciej Szczęsnowicz, Burmistrz Suchowoli Michał Grzegorz Matyskiel, przedstawiciela Ministerstwa Spraw Religijnych Republiki Turcji – Diyanet, imam Ismail Caylak, architekt Beata Grzegorczyk-Andrejczuk oraz gość honorowy, przedstawiciel Tureckiej Agencji Współpracy i Koordynacji (Turkish Cooperation and Coordination Agency) TIKA Haci Ahmet Dastan.
Rządowa instytucja Turecka Agencja Współpracy i Koordynacji TIKA sfinansowała całą inwestycję: dwa etapy prac budowlanych, wykończenie budynku, wyposażenie, aranżację oranżerii i ogrodu.
Pierwszy etap rozpoczął się w 2014 roku i został ukończony w maju 2015 roku, drugi etap rozpoczął się w połowie 2016 roku i zakończył wiosną 2017 roku. Nad projektem i prawidłowością wykonania prac czuwały: architekt Pani Beata Grzegorczyk-Andrejczuk i architekt Pani Danuta Bagińska. TIKA to instytucja rządowa, powstała w roku 1992 z potrzeby wspierania tureckiej, rozwojowej polityki zagranicznej. Od początku swojej działalności TIKA jest platformą współpracy i integracji wielu podmiotów zwłaszcza w krajach, z którymi Turcja dzieli wspólne wartości. TIKA działa łącznie w 120 krajach. Republika Turcji dzieli się swoją wiedzą i doświadczeniem poprzez organizację TIKA od Pacyfiku do Azji Środkowej, od Bliskiego Wschodu i Afryki po Bałkany oraz od Kaukazu po Amerykę Południową.
Prowadzący zaprosił gości przed główne wejście do budynku na oficjalne przecięcie wstęgi. Zebrani wysłuchali azan, wezwanie na modlitwę w wykonaniu imama Mirzogoliba Radzhabalieva, następnie recytacji Koranu w wykonaniu imama Omara Mehmeta Ulsoya przydzielonego do pełnienia posługi w Suchowoli. Mufti Miśkiewicz wraz z Ambasadorem Turcji, Ambasadorem Arabii Saudyjskiej, przedstawicielem TIKA oraz burmistrzem Suchowoli przeciął wstęgę i zaprosił gości do zwiedzania obiektu.
Na parterze Tatarskiego Centrum Kultury Islamu znajdują się: sala modlitw dla mężczyzn i dla kobiet, biuro, aneks kuchenny, miejsce do ablucji oraz toalety. Klatka schodowa prowadząca na piętro ozdobiona jest obrazami Elwiry Sobolewskiej-Waliszewskiej z cyklu „Meczety na ziemiach Polski, Litwy i Białorusi” z prywatnej kolekcji Tomasza Miśkiewicza. Na pierwszym piętrze znajduje się sala spotkań „medżlis”, biblioteka oraz dwie sale wystawiennicze, a także aneks kuchenny i toalety. W jednej z sal wystawowych prezentowane są oryginalne kaligrafii tureckie, w drugiej galeria fotografii prezentująca osoby, całe rodziny mieszkające niegdyś i obecnie w Suchowoli. Na poddaszu znajduje się mieszkanie imama oraz pokój gościnny.
Oprócz zwiedzania budynku na gości czekały kolejne atrakcje: poczęstunek (bufet gorący, bufet słodki, w tym zwyczajowa sadoga), stoisko z wydawnictwami Najwyższego Kolegium Muzułmańskiego MZR, tort oraz część artystyczna – godzinny koncert zespołu Ansambl Peregrinus z Wrocławia. Zespół w składzie: Piotr Michałowski (gitary), Marcin Dudek (klarnet), Szymon Caban (kontrabas), Grzegorz Rdzak (piano), Dawid Pawlukanis (perkusja) przygotował wybór utworów inspirowanych tradycyjnymi melodiami tatarskimi, tureckimi i arabskimi (więcej o zespole na stronie: http://ansamblperegrinus.pl/).
Tatarskie Centrum Kultury Islamu już służy lokalnej społeczności tatarskiej, prowadzone są modlitwy piątkowe, nauczanie religii, spotkania okolicznościowe, kolacje i modlitwy ramadanowe.
Od lipca budynek oraz ogród będą otwarte dla zwiedzających, szczegóły wkrótce.
